vrijetijdspassen

documenten > dossiers > vrijetijdspassen

Dossier 'Vrijetijdspassen'

Vrijetijdspassen bewijzen vooral hun nut wanneer het initiatief gekaderd is een breder participatieverhogend verhaal. Enkel een korting of het 'gratis' verhaal blijkt meestal niet voldoende te zijn. Dit brengt ons bij de verschillende drempels die opduiken bij het deelnemen aan het vrijetijdsleven. De vrijetijdspas vangt vooral de financiële drempel op, maar is dikwijls minder geschikt om de andere drempels op te vangen: informatiedrempels, praktische drempels, sociale drempels, culturele drempels en psychologische drempels. Het werken aan al deze drempels vraagt een nauwe samenwerking tussen verschillende partners op verschillende niveaus.

Het ontwikkelen van een vrijetijdspas kan in verschillende stappen worden aangepakt. Er zijn drie cruciale fases. Een eerste fase in het proces is het bereiken van een algehele consensus over het organiseren van een lokale of regionale vrijetijdspas. Vanuit die consensus wordt er in een tweede fase een ruime informatie- en consultatieronde gehouden bij alle betrokken partners. De analyse die daaruit volgt moet leiden tot het maken van duidelijke keuzes in een derde fase. De keuzes die daar gemaakt worden, worden uiteindelijk geconcretiseerd in een vierde fase. Onder het credo van ‘bezint eer je begint’ hechten wij veel belang aan de tweede en de derde fase.

 

Stap 1: bereiken van een algemene consensus

Vooraleer van start te gaan met de organisatie van een vrijetijdspas is het belangrijk dat alle partners van het lokaal netwerk overtuigd zijn van het nut van een vrijetijdspas. Is het werkelijk een instrument dat binnen de eigen lokale context de participatie van kansengroepen kan bevorderen? Belangrijk is ook om te na gaan of het politiek en financieel haalbaar is om dergelijk systeem op te starten.

 

Stap 2: informatie- en consultatieronde

Wanneer er een algemene consensus bereikt is, is het belangrijk om goed voorbereid aan de slag te gaan. Maak voldoende tijd om alle betrokken partijen te consulteren, te bevragen, te luisteren naar hun verwachtingen, noden en behoeften.  Het document hieronder 'De bouwstenen voor een vrijetijdspas' kan een uitstekende leidraad zijn om het gesprek te structureren en te stofferen.

  • Lees alvast de nota Bouwstenen van cultuur- of vrijetijdspassen van CultuurNet
  • Tip: De informatie- en consultatieronde kan op verschillende manieren gebeuren:
    • alle relevante partners, zowel professionelen als vrijwilligers, kunnen op een gezamenlijk overlegmoment worden uitgenodigd
    • de relevante partners kunnen per sector (vb sector vrijetijd en sector welzijn) worden uitgenodigd
    • je kan een apart moment voorzien voor de vrijwilligers, denk maar aan leden van de verschillende adviesraden voor cultuur, jeugd en sport
    •  …
  • Tip: Bij het informeren en consulteren kan je zowel gebruik maken van de klassieke presentatiemogelijkheden als van tal van participatieve methodieken die ook tijdens beleidsplanningprocessen aan bod komen.
  • Tip: Zorg voor een goede, gedreven en enthousiasmerende trekker van dit project.

 

Stap 3: keuzes maken

Het bespreken van de bouwstenen impliceert het maken van duidelijke keuzes die het liefst tot stand komen via een consensus binnen het lokaal netwerk. Een project van dergelijke omvang heeft de gedragenheid van alle partners broodnodig om daadwerkelijk te slagen. De keuzes die moeten gemaakt worden gaan van welke doelstelling willen we bereiken met de vrijetijdspas, over voor wie is de vrijetijdspas bedoeld en welk aanbod nemen erin op tot het al deze keuzes verwerken in een liefst zo eenvoudig mogelijke administratieve procedure.

  • Tip: Het is niet altijd even eenvoudig om met ruime divers samengestelde groep tot een consensus te komen. Je kan werken met een kerngroep van cruciale partners die voorstellen uitwerkt op basis van de verkregen informatie. Op diverse momenten kan een terugkoppeling gebeuren met de volledige groep.
  • Tip: Zorg voor een goede en duidelijke verslaggeving. Het is van cruciaal belang dat iedereen het verslag op eenzelfde manier interpreteert. Probeer vakjargon zoveel mogelijk te vermijden. Het verslag biedt meteen ook een houvast in het vervolg en een basis om op terug te vallen.
  • Tip: Optie kan zijn om met een beperkte vrijetijdspas te beginnen en groeiscenario’s te voorzien na elke evaluatie.
  • Tip: Hou bij elke keuze die gemaakt wordt rekening met de consequenties die dit meebrengt voor de procedure en de administratie voor toekenning/bedeling/registratie/evaluatie van de vrijetijdspas. En dit in de eerste plaats voor de doelgroep. Voor hen moet het systeem uiteindelijk zo gebruiksvriendelijk mogelijk zijn.

 

Stap 4: praktische organisatie en uitwerking

Uiteindelijk moeten de gemaakte keuzes leiden tot de operationalisering van de vrijetijdspas. Ook hier geldt een oude zegswijze ‘haast en spoed is zelden goed’. Houd rekening met voldoende tijd om de keuzes in de praktijk om te zetten. We gaan er vanuit dat het opzetten van een vrijetijdspas in de eerste plaats een participatief proces is voor alle betrokkenen. Dit impliceert dat men dient rekening te houden met de verschillende snelheden van de verschillende partners. Houd van in het begin rekening met procedures voor het registreren en evalueren van de uitgedeelde vrijetijdspassen. Op die manier kan je verbeteren en bijsturen waar nodig.

1. Criteria

Gemeenten gebruiken verschillende criteria voor het toekennen van kansenpassen. Welke zijn dat en wat zijn de voor- en nadelen? Wie mag aanspraak maken op een pas? Wie zijn mensen in armoede? Wat doe je met andere doelgroepen (vb mensen met een beperking, mensen zonder papieren, …)? Hoe verzoen je gemeentelijke wetgeving met de geest van een kansenpas?

Verenigingen Waar Armen het Woord Nemen die een jarenlange lokale ervaring hebben met vrijetijdsparticipatie van mensen in armoede, kansenpassen, overleg met lokale besturen en culturele partners…, vormen samen de ‘overleggroep cultuur’ van het Vlaams Netwerk. Deze overleggroep heeft zich gebogen over de vraag ‘wie is arm?’ in functie van de vrijetijdspassen, met deze nota als resultaat.

2. Communicatie

Veel gemeenten worstelen met de communicatie en verspreiding van hun kansenpas. In sommige gevallen wordt gewoon te snel de stap gezet naar het lanceren van een kansenpas voordat alle modaliteiten zoals het aanbod, de toeleiding en de communicatie vooraf overlegd zijn. Het succesvol lanceren van een kansenpas is dan ook vrij intensief. In veel steden en gemeenten blijkt een pas slechts na enkele jaren een succes. Over de communicatie van de kansenpas moet dus op lange termijn worden nagedacht.

Een bijkomende moeilijkheid in de communicatie is het feit dat heel wat lokale en bovenlokale initiatieven worden opgericht om de financiële drempel bij vrijetijdsparticipatie te overwinnen. Dit maakt het zowel voor de deelnemer als voor de aanbieder niet makkelijk om alle initiatieven te kunnen blijven volgen.

3. Toeleiding

De financiële drempel is de meest zichtbare drempel in vrijetijdsparticipatie. Het ontwikkelen van een vrijetijdskaart mag nooit los gezien worden van het ontwikkelen en ondersteunen van toeleiding.  Onderzoek wijst uit dat de graad van participatie van mensen in armoede, onlosmakelijk verbonden is met de inspanningen om actieve toeleiding te organiseren. Wanneer men enkel de financiële drempel wegneemt, blijft de respons meestal teleurstellend laag en bereikt men bovendien vooral cliënten die in het verleden reeds actief waren op sociaal, cultureel of sportief vlak. Mensen die nooit eerder de kans kregen te proeven van cultuur stappen niet zomaar een cultureel centrum binnen bijvoorbeeld.